Η ετυμολογία της φλαούνας και η χαμένη της αδερφή!

Updated: May 3


Από που βγαίνει η λέξη φλαούνα; Υπάρχει κάτι παρόμοιο με την φλαούνα στην Ευρώπη;

#μαγειρική #κυπριακήκουζίνα #ετυμολογία #τώραξέρεις #μαντριώτης


Πρέπει να αρχίσω με μια εξομολόγηση. Μισώ το τσουρέκι. Μου θυμίζει λασπωμένο ψωμί. Ουφ χρόνια ήθελα να το πω. Αντιθέτως λατρεύω τις φλαούνες. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια φτιάχνω φλαούνες με την μητέρα μου κάθε Πάσχα και νομίζω είναι ένα από τα πιό εύγευστα κυπριακά εδέσματα που υπάρχουν. Οι φλαούνες είναι το πιο χαρακτηριστικό και δημοφιλές πασχαλινό κυπριακό αρτοσκεύασμα. Στην Πάφο υπάρχουν επίσης οι Πασκιές και τα γαλένα τα οποία δεν είναι ευρέως γνωστά στην υπόλοιπη Κύπρο.


Σπιθκιάσιμες φλαούνες δια χειρός εμού του ιδίου, 2021



Οι κυπριακότατες φλαούνες όμως, έχουν μια χαμένη αδερφή! Μοιάζουν με ένα Καταλανικό αρτοσκεύασμά (flaons) από τις Βαλεαρίδες Νήσους. Εικάζω ότι η δημιουργία των φλαούνων σχετίζεται με την παρουσία Καταλανών στη Κύπρο από τα μέσα μέχρι τα τέλη της Φραγκοκρατίας, από την βασιλεία του Πέτρου Α' (1358-1369) μέχρι την βασιλεία της Αικατερίνης Κορνάρο (1474-1489) με της οποίας την αποχώρηση από την Κύπρο έληξε η Φραγκοκρατία και πέρασε η Κύπρος στα χέρια της Βενετίας. Οι φλαόνς όμως μοιάζουν με μικρές τυρόπιτες οι οποίες διαφέρουν από νησί σε νησί. Αλλού περιέχουν αλκοοόλ, αλλού αμυγδαλοψιχα ή δυοσμο σαν την κυπραία αδερφή τους. Αν κατάφερω να πάω στην Ίμπιζα θα δοκιμάσω και θα σας πω εντυπώσεις!


Αλλά και η ακριβής σύνθεση της φλαούνας διαφέρει. Απ' ότι ξέρω στην Καρπασία φτιάχνονται με αναρή ενώ στην υπόλοιπη Κύπρο ο φουκός (γέμιση) αποτελείται από τυρί των φλαούνων. Άλλοι βάζουν και χαλλούμι. Μερικοί τις προτιμούν γλυκές άλλοι αλμυρές. Άλλοι βάζουν σταφίδες άλλοι όχι. Η εντύπωση μου είναι ότι όσο πιο ανατολικά κινείσαι στην Κύπρο τόσο γλυκαίνει η συνταγή (ζάχαρη, σταφίδες, αναρή) ενώ στην Πάφο, Τρόοδος και Λεμεσό είναι αλμυρές συνήθως και χωρίς σταφίδες. Πρόσφατα ανακάλυψα ότι και οι Τουρκοκύπριοι φτιάχνουν Φλαούνες για το Ραμαζάνι και τις ονομάζουν Pilavuna. Πολλά πιάτα είναι κοινά και στις δυο κοινότητες.


Ας δούμε την ετυμολογία της λέξης. Ο λεξικογράφος της Κυπριακής διαλέκτου Κωνσταντίνος Γιαγκουλλής αποδίδει την καταγωγή της στην γαλλική λέξη flan = είδος πίτας/τάρτας από το παλαιογαλλικό flaon που κατάγεται με την σειρά του από το υστερολατινική flado ή από το παλαιογερμανικό flado. Αφού ταξίδεψε πολύ, κατέληξε ως φλαούνα στην Κύπρο, flaon στην Ίμπιζα και flan στην Αγγλία!

Εσείς πώς τρώτε τις φλαούνες σας;

Καλό Πάσχα!



Γράφει ο Μάριος (Μαντριώτης)