Τεκνοθεσία ή υιοθεσία; Γιάννης, Γιαννάκης ή κάτι άλλο;

Γιορτή της μητέρας τις προάλλες και κάποια posts στα social μου προκαλούν ένα χαμόγελο, κάποια άλλα συγκίνηση, κάποια εξανθήματα, κάποια με αφήνουν παντελώς αδιάφορη και μερικά άλλα με βάζουν σε σκέψεις… Μεταξύ εκείνων που μου προκάλεσαν κάποια χαρά ήταν όσα έκαναν αναφορές στις σχέσεις μάνας-παιδιού που χτίζονται μέσα από την διαδικασία και την έπειτα επιτυχία της υιοθεσίας/τεκνοθεσίας. Επανήλθε λοιπόν μια σκέψη, ή ίσως τοποθέτηση που έχω και αφού η Locale εν δαμέ είπα να την μοιραστώ μαζί σας.



Την έννοια της υιοθεσίας σημασιολογικά, έστω και στο περίπου, την γνωρίζουμε όλοι/ες/α. Διερωτώμαι όμως κατά πόσο είμαστε σίγουροι/ες/α οτι αντιλαμβανόμαστε τον αντίκτυπο ενός τέτοιου ορισμού σε εμάς ως οντότητες, ως μέλη μιας κοινωνίας και μιας πολιτείας που θέλουμε ίσως να αλλάξει. H κάθε έννοια, θα έπρεπε να έχουμε υπόψιν μας, ότι ορίζει πολλά περισσότερα παρά μια λέξη στον αέρα.


Ο λόγος μας έχει και παίρνει διαστάσεις που δεν αναγνωρίζουμε συνειδητά και συνεχόμενα. Ίσως γιατί διαφορετικά δεν θα μας έμενε φαιά ουσία για ό,τι άλλο. Ίσως γιατί ψυχικά θα θέλαμε να κλειστούμε σε ένα πιθάρι και να μην μιλούμε σε κανένα άνθρωπο, ή αντιθέτως να πιάσουμε ντουντούκκες τζιαι να φακκούμε τα χωρκά γυρώ φωνάζοντας πόσες αδικίες υπάρχουν. Φαντάζομαι οι εξηγήσεις σε γνωστικό, ανθρωπιστικό, βιολογικό και άλλα επίπεδα εν πολλές αλλά η εικόνα με το πιθάρι αρέσκει μου...Αν ήδη είπες μέσα σου: ένεν Γιάννης εν Γιαννάκης, παρέτα, κάμε κλικ σε άλλο κείμενο.


Τι γίνεται λοιπόν με τις συγκεκριμένες έννοιες της υιοθεσίας και της τεκνοθεσίας;


Καταρχάς ποιός ο ορισμός; Ποιά η ετυμολογία τους;


Υιοθεσία: υιοθεσία η [ioθesía] Ο25 : νομική πράξη με την οποία γίνεται επίσημη αναγνώριση και νομιμοποίηση ξένου παιδιού ως γνήσιου: H ~ δεσμεύει νομικά τους θετούς γονείς.


[λόγ. < ελνστ. υἱοθεσία] Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (1)


Τεκνοθεσία ή Παιδοθεσία: Νεολογισμοί που ενώ υποδηλώνουν την ίδια πράξη με την υιοθεσία έχουν ουδέτερο γένος. Τεκνοθεσία | SlangWiki | Fandom (2,3)


υιοθετώ < υἱοθεσία < υἱόν θέσθαι (< τίθεμαι)


τεκνοθετώ < τεκνοθεσία < τέκνον θέσθαι (< τίθεμαι)


Με βάση τα όσα κατάφερα να διασταυρώσω αναφορικά με τον όρο της υιοθεσίας βλέπουμε να χρησιμοποιείται από την ελληνιστική περίοδο, δηλαδή 323-31 π.Χ. Αναφέρεται λοιπόν σε μια πρακτική ανάμεσα σε ένα θετό γονέα, αποκλειστικά άντρα καθότι οι γυναίκες δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα, και ένα παιδί, αποκλειστικά (ή επί το πλείστον) αγόρι καθότι δεν υπήρχε “κάποιο νόημα ή συμφέρον” στο να θετιθεί κορίτσι. Η έννοια της υιοθεσίας εξασφάλιζε την διατήρηση της περιουσίας και το οικογενειακό όνομα. (6)


Οι έννοιες της τεκνοθεσίας και της παιδοθεσίας έπαιξαν μεγάλο ρόλο γύρω στο 2011 στην Ελλάδα όταν οι συζητήσεις για το σύμφωνο συμβίωσης για όλα τα άτομα ήταν χοτ τόπικ. (4) Μία από τις εισηγήσεις που έγιναν ήταν παράλληλα με την προσαρμογή του νόμου περί υιοθεσίας προς όφελος όλων των ζευγαριών ανεξαρτήτως σεξουαλικής φύσης, να αλλάξει και ο όρος υιοθεσία σε τεκνοθεσία ούτως ώστε να εξαλειφθεί η σεξιστική έννοια του ορισμού. Καμία από τις δύο εισηγήσεις δεν έλαβαν χώρα, τουλάχιστον νομικά στο ελληνικό δίκαιο.


Ποιό το νόημα του κειμένου μου; Το να χρησιμοποιείται ο όρος υιοθεσία ακόμα και σήμερα σε κάθε επίσημο και νομικό έγγραφο, αλλά και στις καθημερινές κουβέντες μας είναι πρόβλημα ή τουλάχιστον αποτελεί κομμάτι ενός ευρύτερου προβλήματος. Τα ελληνικά είναι μια άκρως έμφυλη γλώσσα με βάση γλωσσολόγους και μελετητές της ισότητας των φύλων. Το να χρησιμοποιούμε κατεξοχήν την λέξη υιοθεσία και να μην δεχόμαστε την λέξη τεκνοθεσία ίσως αποτελεί μέρος μιας συλλογικής αντίστασης σε ό,τι φέρει ένα κομμάτι ισότητας σε τούτο τον τόπο κατά την άποψη μου.


Η λέξη υιοθεσία σε άλλες γλώσσες:


Ας πάρουμε το παράδειγμα των γαλλικών, των ισπανικών και των ιταλικών. Η λέξη τεκνοθετώ μεταφράζεται ως “adopter”, “adoptare”, “adottare” η οποία προέρχεται από τα λατινικά και την λέξη adoptare <ad και optare (« επιλέγω », « επιθυμώ »).


Σκέψου το.. Είμαστε στα 2000+ χρόνια από την περίοδο που πρωτοεμφανίζεται ο ορισμός και επιμένουμε να τον χρησιμοποιούμε χωρίς να τον προσαρμόζουμε στα μέτρα και την πραγματικότητα μας.


Όπως αναφέρεται σε έρευνα και έργο του Παρατηρητηρίου Ισότητας Φύλων της Κύπρου [...] “η έμφυλη ασυμμετρία είναι φαινόμενο κοινωνικό, μεταβαλλόμενο ανάλογα με τις ισχύουσες σε κάθε ιστορική στιγμή κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές συνθήκες και, κατά συνέπεια, ούτε αιώνιο, ούτε απαρασάλευτο είναι.” (5) Άρα;


Προτείνω λοιπόν να χρησιμοποιούμε μεταξύ μας, από την κουβέντα μας μέσα στο μέσσεντζερ μέχρι την κουβέντα σε οικογενειακό τραπέζι, την έννοια της τεκνοθεσίας. Εχω την πεποίθηση ότι οι νόμοι αλλάζουν (σε ρυθμούς χελώνας πολλές φορές) και επηρεάζονται από την κοινωνική μας πραγματικότητα.


Θα ήταν ένα βήμα προόδου αν η έννοια της υιοθεσίας άλλαζε σε νομικό επίπεδο σε έννοια τεκνοθεσίας ή παιδοθεσίας.


Επειδή όμως στην Locale εν θέλουμε να φκάλλουμε πολιτικά διατάγματα αλλά να λέμε απόψεις που αντιπροσωπεύουν το κάθε άτομο της Κύπρου του σήμερα, ας κάνουμε αρχικά μια προσπάθεια να εφαρμόσουμε τις έννοιες εμείς στην καθημερινότητα μας.


Α ναι! Και κάτι άλλο. Ούτε Γιάννης ούτε Γιαννάκης αν απορείς!


*Η γραφή του συγκεκριμένου κειμένου έγινε με τις βάσεις της συμπεριληπτικής γλώσσας.

*Το μείγμα κυπριακής διαλέκτου και νεοελληνικής γλώσσας έγινε από επιλογή.


Γράφει η Άννα Κυπριανού


Πηγές:


Πηγή 1

Πηγή 2

Πηγή 3


Πηγή 4: Η Παιδοθεσία από Ομόφυλο Ζευγάρι. (n.d.). Παιδική Ηλικία και Μετανάστευση: Προκλήσεις για την Παιδαγωγική της Ετερογένειας, 175-214.


Πηγή 5:

Οδηγός Υπέρβασης του Γλωσσικού σεξισμού στη Γλώσσα των εγγράφων της Δημόσιας Διοίκησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. (2016).


Πηγή 6:

Σαραντάκος, Ν. (2018). Αναδοχή, υιοθεσία και τεκνοθεσία. Το κουτί της Πανδώρας.